Badanie Cleveland Clinic (Nature Medicine, 2023) wykazało korelację między podwyższonym poziomem erytrytolu we krwi a ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych — ale u pacjentów już chorych kardiologicznie, nie u zdrowej populacji. To badanie obserwacyjne, nie interwencyjne, a korelacja nie oznacza przyczynowości. EFSA, FDA i WHO nie zmieniły statusu bezpieczeństwa erytrytolu po tej publikacji.
01. Skąd wzięły się obawy o erytrytol i serce?
W lutym 2023 roku prestiżowy magazyn Nature Medicine opublikował badanie zespołu Cleveland Clinic pod kierunkiem dr. Stanleya Hazena. Tytuł sugerował związek erytrytolu z ryzykiem sercowo-naczyniowym. Media na całym świecie podchwyciły temat, a nagłówki w stylu „erytrytol powoduje zakrzepy” obiegły internet w ciągu kilku godzin.
Jako producenci deserów z erytrytolem i stewią potraktowaliśmy tę publikację bardzo poważnie. Przeanalizowaliśmy ją od strony metodologicznej, skonfrontowaliśmy z dotychczasową literaturą naukową i stanowiskami organów regulacyjnych. Ten artykuł jest efektem naszej analizy — napisany bez obronnego tonu, z pełnym szacunkiem dla nauki, ale też z kontekstem, którego medialny przekaz nie zawierał.
02. Co dokładnie wykazało badanie Cleveland Clinic?
Badanie Witkowskiego i współpracowników (2023) składało się z trzech odrębnych części. Zrozumienie tej struktury jest kluczowe, bo media zazwyczaj mieszają wyniki poszczególnych elementów w jedno uproszczone przesłanie.
Część 1: Badanie obserwacyjne (kohorta)
Naukowcy zbadali próbki krwi ponad 4 000 pacjentów z USA i Europy, u których wykonywano koronarografię diagnostyczną. Zaobserwowali statystyczną korelację: osoby z wyższym poziomem erytrytolu we krwi miały wyższe ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (MACE) — zawału, udaru lub zgonu sercowo-naczyniowego — w ciągu 3 lat obserwacji.
Kim byli ci pacjenci? To nie była zdrowa populacja. Dwie trzecie z nich miało już rozpoznaną chorobę wieńcową. Większość cierpiała na nadciśnienie, cukrzycę lub otyłość. Średni wiek wynosił około 63 lat. To grupa o skrajnie podwyższonym ryzyku sercowo-naczyniowym, niezależnie od spożycia erytrytolu.
Część 2: Testy laboratoryjne (in vitro)
W warunkach laboratoryjnych badacze wykazali, że erytrytol w wysokich stężeniach może zwiększyć reaktywność płytek krwi i przyspieszyć tworzenie skrzepów. To istotna obserwacja, ale warto pamiętać, że warunki in vitro (w probówce) nie odzwierciedlają dokładnie tego, co dzieje się w żywym organizmie, gdzie działają dziesiątki mechanizmów regulacyjnych.
Część 3: Eksperyment interwencyjny
Ośmiu zdrowym ochotnikom podano jednorazowo 30 g erytrytolu rozpuszczonego w wodzie. Zaobserwowano przejściowy wzrost poziomu erytrytolu we krwi powyżej progu, przy którym in vitro obserwowano zwiększoną reaktywność płytek. Próba liczyła jednak zaledwie 8 osób, nie miała grupy kontrolnej z placebo i trwała kilka godzin — to wstępna obserwacja, nie dowód przyczynowości.
“Badanie Cleveland Clinic to trzy osobne elementy: korelacja obserwacyjna, test laboratoryjny i 8-osobowy eksperyment. Żaden z nich samodzielnie nie dowodzi, że erytrytol w normalnych dawkach dietetycznych szkodzi sercu.”
03. Dlaczego korelacja to nie przyczyna?
To fundamentalne rozróżnienie w nauce, które niestety ginie w medialnym przekazie. Badanie obserwacyjne pokazuje, że dwie rzeczy występują razem — ale nie dowodzi, że jedna powoduje drugą. To tak, jakby stwierdzić, że w miastach z większą liczbą lodziarni jest więcej utonięć — ale to nie lody powodują utonięcia, lecz gorąca pogoda wpływa na oba zjawiska.
Kluczowa zmienna zakłócająca: erytrytol endogenny
Ludzki organizm sam produkuje erytrytol w szlaku pentozofosforanowym — metabolicznej ścieżce, która jest bardziej aktywna w stanach hiperglikemii, insulinooporności i stresu oksydacyjnego. Innymi słowy: pacjenci z cukrzycą, otyłością i chorobami sercowo-naczyniowymi naturalnie produkują więcej endogennego erytrytolu.
To oznacza, że podwyższony poziom erytrytolu we krwi badanych pacjentów mógł być markerem istniejącej choroby metabolicznej, a nie jej przyczyną. Badanie nie kontrolowało, ile erytrytolu uczestnicy spożywali z diety — mierzono jedynie poziom we krwi, który jest sumą produkcji endogennej i spożycia dietetycznego.
Obserwacyjne, nie eksperymentalne
Badanie wykazało korelację statystyczną, nie związek przyczynowo-skutkowy. Nie można udowodnić przyczyny bez randomizowanego badania klinicznego.
Pacjenci wysokiego ryzyka
2/3 badanych miało chorobę wieńcową, cukrzycę lub nadciśnienie. Wyników nie można ekstrapolować na zdrową populację.
Endogenna produkcja erytrytolu
Organizm wytwarza erytrytol w szlaku pentozofosforanowym. Wysoki poziom we krwi mógł być markerem choroby, nie jej przyczyną.
Dla porównania: gdybyśmy zmierzyli poziom glukozy u pacjentów kardiologicznych, też byłby podwyższony — ale to nie glukoza powoduje chorobę serca, lecz cukrzyca i otyłość, które zarówno podnoszą glukozę, jak i zwiększają ryzyko sercowo-naczyniowe. Podobny mechanizm zakłócający może zachodzić z erytrytolем endogennym.
04. Co mówią EFSA i FDA po tym badaniu?
To chyba najważniejsza informacja w kontekście tego artykułu, bo odpowiada na pytanie: czy instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo żywności uznały, że erytrytol jest niebezpieczny? Odpowiedź: nie.
EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności)
EFSA przeprowadziła w 2023 roku ponowną ocenę (re-evaluation) bezpieczeństwa erytrytolu w ramach systematycznego przeglądu wszystkich zatwierdzonych dodatków do żywności. Wynik: status bezpieczeństwa erytrytolu pozostał bez zmian. Bezpieczna dawka dzienna to nadal 0,5 g/kg masy ciała, a przy rozłożonym spożyciu tolerancja sięga 1 g/kg masy ciała dziennie.
FDA (Agencja ds. Żywności i Leków, USA)
FDA nie wycofała statusu GRAS (Generally Recognized as Safe) erytrytolu. Status ten, nadany w 1997 roku, oznacza, że substancja jest powszechnie uznawana za bezpieczną na podstawie długoterminowych danych naukowych. Publikacja Cleveland Clinic nie stanowiła podstawy do zmiany tej klasyfikacji.
WHO i inne instytucje
WHO/JECFA (Joint Expert Committee on Food Additives), Health Canada oraz FSANZ (Australijska i Nowozelandzka Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności) — żadna z tych instytucji nie zmieniła dopuszczeń ani rekomendacji dotyczących erytrytolu po publikacji z 2023 roku.
Badanie Cleveland Clinic vs ocena EFSA — kluczowe różnice
| Aspekt | Badanie Cleveland Clinic (2023) | Ocena bezpieczeństwa EFSA |
|---|---|---|
| Typ badania | Obserwacyjne (kohorta) + test in vitro + 8-osobowy eksperyment | Systematyczny przegląd setek badań klinicznych i toksykologicznych |
| Populacja | Pacjenci kardiologiczni (2/3 z chorobą wieńcową) | Ogólna populacja, w tym dzieci i osoby zdrowe |
| Dawka erytrytolu | 30 g jednorazowo w wodzie (bolus) | Do 1 g/kg/dzień rozłożone na posiłki |
| Wniosek | Korelacja z ryzykiem MACE — potrzebne dalsze badania | Erytrytol jest bezpieczny w normalnych dawkach dietetycznych |
| Wpływ na regulacje | Żadna instytucja nie zmieniła dopuszczeń | Status EFSA i FDA bez zmian |
Źródła: Witkowski et al., Nature Medicine 2023; EFSA re-evaluation of erythritol (E 968), 2023; FDA GRAS Notice GRN 000076.
05. Ile erytrytolu trzeba zjeść, żeby zbliżyć się do dawek z badania?
To pytanie, które warto sobie zadać, czytając alarmy medialne. W części interwencyjnej badania Cleveland Clinic uczestnicy wypili 30 g erytrytolu rozpuszczonego w wodzie na raz — jako jednorazowy bolus na czczo. To scenariusz wymuszający maksymalne stężenie we krwi w jak najkrótszym czasie.
W normalnym życiu nikt tak nie spożywa erytrytolu. Jemy go w deserach, napojach, produktach — w towarzystwie tłuszczu, białka i błonnika, które spowalniają wchłanianie. Rozłożone na cały dzień, nie jednorazowo. To ma ogromne znaczenie farmakokinetyczne.
Przełóżmy to na desery Mus Malina
Typowa porcja naszego deseru zawiera 7–12 g erytrytolu. Żeby zbliżyć się do 30 g jednorazowego bolusu z badania, trzeba by zjeść na raz:
- 3–4 porcje deseru jednocześnie (nasze desery są treściwe — to naprawdę trudne do zrealizowania)
- I dodatkowo zjeść je na czczo, bez żadnego innego posiłku
- I jeszcze wypić je w formie płynnej, nie zjeść powoli z widelczykiem
Idąc dalej: bezpieczna dawka dzienna EFSA dla osoby ważącej 70 kg to 35 g (0,5 g/kg), a przy rozłożonym spożyciu nawet 70 g (1 g/kg). Żeby osiągnąć górny limit, trzeba by zjeść 6–10 porcji naszych deserów w ciągu jednego dnia.
Dawki w badaniu vs realne spożycie — perspektywa
| Scenariusz | Ilość erytrytolu | Kontekst |
|---|---|---|
| 1 porcja deseru Mus Malina | 7–12 g | Rozłożone w posiłku, z tłuszczem i białkiem |
| 2 porcje deseru dziennie | 14–24 g | Typowe, umiarkowane spożycie |
| Bolus w badaniu Cleveland Clinic | 30 g | Jednorazowo, rozpuszczone w wodzie, na czczo |
| Limit EFSA (0,5 g/kg, 70 kg) | 35 g/dzień | Konserwatywny limit dzienny |
| Tolerancja przy rozłożonym spożyciu | Do 70 g/dzień | 1 g/kg wg badania Tetzloffa (1996) |
Źródła: EFSA, Tetzloff et al. (1996), obliczenia własne Mus Malina na podstawie składów deserów.
Co to oznacza w praktyce?
Jeśli zjesz jeden lub dwa desery Mus Malina dziennie, Twoje spożycie erytrytolu wyniesie 7–24 g — czyli daleko poniżej dawki z badania Cleveland Clinic (30 g jednorazowo) i poniżej konserwatywnego limitu EFSA (35 g/dzień). Nie musisz liczyć gramów ani się martwić.
06. Jak podchodzimy do tego w Mus Malina?
Moglibyśmy zignorować to badanie. Moglibyśmy też panikować i wycofać erytrytol z receptur. Nie robimy ani jednego, ani drugiego. Nasza pozycja opiera się na trzech zasadach.
Transparentność
Nie ukrywamy tego badania ani nie bagatelizujemy go. Napisaliśmy ten artykuł, żebyś mogła/mógł samodzielnie ocenić kontekst i podjąć świadomą decyzję. Każdy nasz deser ma pełen skład na etykiecie. Wiemy dokładnie, ile erytrytolu trafia do każdej porcji.
Naukowy konsensus nad pojedynczym badaniem
Pojedyncze badanie obserwacyjne — nawet opublikowane w prestiżowym czasopiśmie — nie zmienia naukowego konsensusu. Konsensus buduje się na setkach badań, wieloletnich obserwacjach i systematycznych przeglądach. Właśnie dlatego EFSA, FDA, WHO, Health Canada i FSANZ nie zmieniły swoich pozycji.
Triada słodzików: minimalna dawka, maksymalny smak
W Mus Malina stosujemy triadę słodzików: erytrytol, stewię i sukralozę — wszystkie trzy o indeksie glikemicznym 0. Dzięki temu nie musimy polegać wyłącznie na erytrytolu. Erytrytol daje strukturę i objętość deseru, a stewia z sukralozą uzupełniają brakującą słodkość. Efekt? Niższa zawartość erytrytolu w każdej porcji niż gdybyśmy używali go jako jedynego słodzika.
7–12 g na porcję
Typowa zawartość erytrytolu w naszych deserach — wielokrotnie poniżej dawki z badania Cleveland Clinic.
Triada IG = 0
Erytrytol + stewia + sukraloza. Trzy słodziki o zerowym indeksie glikemicznym, wspólnie obniżające dawkę każdego z osobna.
3–12 g węglowodanów netto
Nasze desery mają od 3 do 12 g węglowodanów netto na porcję — bezpieczne nawet przy restrykcyjnej diecie.
Gdyby jakikolwiek organ regulacyjny zmienił swoje stanowisko wobec erytrytolu, natychmiast dostosujemy receptury. Śledzimy literaturę naukową na bieżąco, ponieważ bezpieczeństwo naszych klientów jest priorytetem — nie marketingowym sloganem, ale codzienną praktyką.
Nie ignorujemy badań, które stawiają trudne pytania. Analizujemy je, kontekstualizujemy i komunikujemy otwarcie. Na tym polega rzetelność producenta.— Zespół Mus Malina
Jeśli chcesz spróbować deserów, w których dokładnie znamy i kontrolujemy każdy gram erytrytolu, zajrzyj do naszego sklepu.
Najczęściej zadawane pytania
Jedno badanie obserwacyjne Cleveland Clinic (2023) wykazało korelację między podwyższonym poziomem erytrytolu we krwi a ryzykiem sercowo-naczyniowym — ale u pacjentów już chorych kardiologicznie. Żadna agencja regulacyjna (EFSA, FDA, WHO) nie zmieniła statusu bezpieczeństwa erytrytolu po tej publikacji. W normalnych dawkach dietetycznych erytrytol jest uznawany za bezpieczny.
W testach laboratoryjnych (in vitro) erytrytol w wysokich stężeniach zwiększał reaktywność płytek krwi. Jednak warunki in vitro nie odzwierciedlają tego, co dzieje się w organizmie przy normalnym spożyciu dietetycznym. EFSA i FDA nie potwierdziły ryzyka zakrzepów przy typowych dawkach.
Typowa porcja naszego deseru zawiera 7–12 g erytrytolu. Dla porównania: w badaniu Cleveland Clinic podawano 30 g jednorazowo w wodzie. Nasze desery zawierają 2–4 razy mniej erytrytolu, rozłożonego w posiłku z tłuszczem i białkiem.
EFSA przeprowadziła ponowną ocenę erytrytolu w 2023 roku i nie zmieniła statusu bezpieczeństwa. Bezpieczna dawka to nadal 0,5 g/kg masy ciała dziennie (35 g dla osoby ważącej 70 kg), a przy rozłożonym spożyciu tolerancja sięga 1 g/kg dziennie.
Nie. Badanie wykazało korelację statystyczną, nie związek przyczynowo-skutkowy. Było obserwacyjne (nie eksperymentalne), dotyczyło pacjentów już chorych kardiologicznie i nie kontrolowało produkcji endogennego erytrytolu przez organizm — kluczowej zmiennej zakłócającej.
Powiązane desery
Produkty, które najlepiej pasują do tematu tego artykułu.
