Przy cukrzycy etykieta staje się ważniejsza niż hasło z przodu opakowania. Określenia takie jak „bez dodatku cukru” czy „niska zawartość cukrów” mają w prawie UE konkretne znaczenie - ale nie mówią wszystkiego o węglowodanach w porcji.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak czytać skład i tabelę wartości odżywczej deseru. Nie zastępuje on porady lekarza ani dietetyka - pomaga zrozumieć liczby, o których warto z nimi rozmawiać.
01. Czy istnieje żywność „dla diabetyków”?
Do lipca 2016 r. w UE istniała osobna kategoria żywności dla osób z zaburzeniami metabolizmu węglowodanów. Zniesiono ją, bo nie było naukowych podstaw, by ustalać dla niej szczególny skład. Dziś produkty nie powinny być oznaczane jako „dla diabetyków”.
W praktyce oznacza to jedno: zamiast szukać etykietki, czytaj tabelę. Liczby są te same dla każdego producenta i można je porównać.
02. Co znaczą określenia o cukrze na etykiecie?
Oświadczenia o cukrach według rozporządzenia (WE) nr 1924/2006
| Określenie | Co musi być spełnione |
|---|---|
| „Nie zawiera cukrów” | Najwyżej 0,5 g cukrów na 100 g |
| „Niska zawartość cukrów” | Najwyżej 5 g cukrów na 100 g |
| „Bez dodatku cukrów” | Nie dodano cukrów ani składników używanych do słodzenia; przy cukrach naturalnie obecnych dopisek „Zawiera naturalnie występujące cukry” |
Te określenia dotyczą cukrów, a nie wszystkich węglowodanów. Mąka, skrobia czy poliole to też węglowodany.
„Bez dodatku cukrów” nie znaczy więc „bez węglowodanów”. Deser może nie mieć dodanego cukru, a mimo to zawierać sporo węglowodanów z mąki pszennej, skrobi czy owoców.
03. Jak czytać tabelę wartości odżywczej
Tabela ma w UE stały układ. Przy liczeniu węglowodanów najważniejsze są trzy wiersze:
Wiersze, na które warto patrzeć
- 01
Węglowodany
Wszystkie węglowodany w produkcie – razem z poliolami (np. erytrytolem, ksylitolem, maltitolem). Błonnik ma osobny wiersz i nie wchodzi do węglowodanów.
- 02
w tym cukry
Cukry proste i dwucukry: te dodane i te naturalnie obecne, np. laktoza z nabiału czy cukry z owoców.
- 03
w tym alkohole wielowodorotlenowe
Poliole, czyli część substancji słodzących. Różne poliole działają w organizmie różnie, dlatego warto wiedzieć, które są w składzie.
Poliole: słodzą, ale to też węglowodany
Erytrytol, ksylitol, maltitol czy sorbitol to poliole. Na etykiecie wliczają się do węglowodanów i mają własny wiersz „w tym alkohole wielowodorotlenowe”. Różnią się kalorycznością (erytrytol 0 kcal/g, pozostałe 2,4 kcal/g według przepisów UE) i tym, jak są tolerowane. Spożycie w nadmiernych ilościach może mieć efekt przeczyszczający.
Jak uwzględnić poliole w liczeniu węglowodanów, najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem - zależy to od rodzaju polioli i od Twojego planu leczenia.
04. Na co jeszcze patrzeć w składzie
Krótka lista kontrolna
- 01
Kolejność składników
Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Mąka pszenna na początku listy oznacza dużo węglowodanów, nawet bez dodatku cukru.
- 02
Składniki słodzące pod inną nazwą
Miód, syropy (także glukozowo-fruktozowy), zagęszczone soki, daktyle i dekstroza to też źródła cukrów.
- 03
Substancje słodzące
Przy nich na opakowaniu stoi dopisek „Zawiera substancje słodzące”. Nazwy w składzie powiedzą Ci, które to są.
- 04
Masa porcji
Dobry producent podaje wartości także na porcję i mówi, ile porcji jest w całym opakowaniu lub torcie.
05. Jak podajemy informacje przy naszych deserach
Przy każdym deserze w sklepie znajdziesz pełny skład z wyróżnionymi alergenami oraz tabelę wartości odżywczej na 100 g i na porcję - z osobnym wierszem polioli. Podajemy je, żebyś mógł albo mogła ocenić - samodzielnie albo z lekarzem czy dietetykiem - czy deser pasuje do Twojego jadłospisu. Szerzej opisaliśmy to w poradniku Słodycze a cukrzyca – jak czytać skład deseru.
Ważne: ten artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą medyczną ani dietetyczną. Decyzje o diecie przy cukrzycy podejmuj razem z lekarzem lub dietetykiem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy są desery „dla diabetyków”?
W UE od 2016 r. nie ma kategorii „żywność dla diabetyków” i produkty nie powinny być tak oznaczane. O tym, czy deser pasuje do jadłospisu, mówi tabela wartości odżywczej – decyzję warto omówić z lekarzem lub dietetykiem.
Czy „bez dodatku cukru” znaczy, że deser nie ma węglowodanów?
Nie. „Bez dodatku cukrów” oznacza, że nie dodano cukrów ani składników słodzących takich jak miód czy syropy. Deser nadal może mieć węglowodany z mąki, skrobi, owoców czy polioli – ich ilość podaje tabela.
Czy poliole liczą się do węglowodanów?
Na etykiecie w UE tak – wiersz „Węglowodany” obejmuje poliole, a pod nim jest osobny wiersz „w tym alkohole wielowodorotlenowe”. Jak uwzględniać je w liczeniu, najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem.
Jak policzyć węglowodany w porcji?
Pomnóż wartość na 100 g przez masę porcji w gramach i podziel przez 100. Na przykład 7 g węglowodanów na 100 g i porcja 140 g to 9,8 g węglowodanów.
